توقیع مبارک حضرت صاحب الامر ـعج ـ به افتخار اسحاق بن یعقوب

توقیع مبارک حضرت صاحب الامر ـ ارواحنا له الفداء ـ به افتخار اسحاق بن یعقوب

 اسحاق بن یعقوب می‌گوید: در مورد برخی از مسائل که برای من مشکل شده بود توسط جناب محمدبن عثمان ـ که خدا از او و پدرش راضی باد ـ [نایب خاص حضرت بقیةالله، عجل‌الله تعالی فرجه الشریف در زمان غیبت صغری] عریضه‌ای به پیشگاه مقدس آن حضرت(ع) تقدیم داشتم که جوابی از ناحیة مقدسه بدین شرح واصل شد.

خداوند تو را به حق هدایت کند و ثابت قدم بدارد.
اما در خصوص انکار وجود من از طرف برخی از خویشاوندان، بدان که میان خداوند متعال و بندگانش قرابت و خویشاوندی نیست و هرکس که مرا انکار کند از من نیست و راه او راه پسر نوح است.

در مورد عمویم جعفر و فرزندانش، وضع آنان همانند برادران یوسف(ع) است. (هم ممکن است مورد عفو حضرت قرارگیرند، چنان‌که حضرت یوسف به برادرانش گفت «لاتثریب علیکم الیوم»1 و هم ممکن است توبه کنند، چنان که بعداً توبه کردند.)

خوردن و استعمال فقّاع (آبجو) حرام است، ولی نوشیدن «شلماب»2 مانعی ندارد.
اما اینکه اموال شما را قبول می‌کنیم این است که اموال شما پاک شوند. بنابراین، هرکس که می‌خواهد اموالش پاک شود بدهد و هرکس که نمی‌خواهد، ندهد. آنچه خداوند به ما عطا فرموده از آنچه شما می‌دهید بهتر است. (ما نیازی به اموال شما نداریم.)

اما وقت ظهور ما موکول و منوط به ارادة خداوند عزّوجلّ است و هرکس برای ظهور ما وقت تعیین کند، دروغ گفته است.
و اما کسانی که پنداشته‌اند امام حسین(ع) (گویندگان کافر و گمراهند.) کشته نشده کفر و گمراهی است.

اما در مورد مسائل و حوادث جدیدی که برای شما پیدا می‌شود، به کسانی که احادیث ما را روایت می‌کنند رجوع کنید. (به کسانی که سخنان ما خاندان رسالت را برای شما می‌گویند مراجعه کنید و نه به کسانی که از خودشان درمی‌آورند) و این دسته حجّت من برشمایند و من حجّت خدا بر همة شما هستم.

و اما محمد بن عثمان عمری، که خداوند از او و پدرش راضی باد، مورد اعتماد من و نوشته و نامة او، نامة من است.

در خصوص محمد بن علی بن مهزیار اهوازی به زودی قلب او اصلاح می‌گردد و شکّ از دلش بیرون می‌رود.
و اما اموالی که برای ما فرستادی، ما آنها را قبول نمی‌کنیم، چون از حرام است و باید از حرام پاک شود.
در مورد محمد بن شاذان سؤال کرده بودند؛ او از شیعیان ما اهل بیت است.

اما ابوالخطاب محمد فرزند ابی زینب الاجدع و اصحابش ملعونند. با آنها معاشرت نکن و من از آنها بیزارم و پدران گرامی‌ام(ع) از آنها بیزار بودند.

و اما در مورد کسانی که اموال ما را می‌خورند، اگر بر سبیل انکار باشد و حلال بدانند با خوردن اموال ما، شکم‌های خود را از آتش جهنم پُر می‌کنند.

در مورد خُمس، آن‌را تا هنگام ظهور بر شیعیان خود حلال کردیم تا فرزندان آنها پاکیزه متولّد شده، به دنیا بیایند. (یعنی از مال مشتبه تغذیه نکنند که در نتیجه فرزندان آنها ناپاک باشند.)

در مورد شکّ و تردید عده‌ای در دین خدا و پشیمانی آنها از اموالی که برای ما ارسال نموده‌اند، باید بدانند که ما احتیاجی به اموال آنها نداریم.

در خصوص علت غیبت سؤال کرده بودید. خداوند متعال در قرآن کریمش می‌فرماید:
«ای اهل ایمان! از چیزهایی که جواب آنها را نمی‌توانید تحمّل کنید و ناراحت می‌شوید، سؤال نکنید.»

بدانید که هرکدام از پدران و اجداد من بیعت یکی از طاغوت‌های زمان خویش را به گردن داشتند؛ ولی من وقتی قیام می‌کنم، بیعت هیچ یک از گردن‌کشان و طاغوت‌های زمان را برگردن ندارم.

اما، نحوة استفاده و انتفاع از وجود من در زمان غیبت کبری همانند استفاده از خورشید در یک روز ابری است.

آگاه باشید که وجود من، موجب بقای کرة زمین و امان برای همة مخلوقات است همچنان که ستارگان موجب امان اهل آسمانند. بنابراین درهای سؤال را بر آنچه برای شما سودی ندارد و آن‌را از شما نخواسته‌اند، ببندید.

برای تعجیل در امر ظهور و فرج ما بسیار دعا کنید، که فرج شما در همین دعا کردن است. و سلام بر تو ای اسحاق بن یعقوب و بر هر که راه هدایت در پیش گیرد.

پی‌نوشت‌ها:
٭شیخ طوسی، الغیبة، ص 176.
1. سورة یوسف(12)، ایة 92.
2. شلماب، شربتی است که از شلغم تهیه‌ می‌شود.

توقیع مبارک حضرت بقیه الله(عج) به جناب احمد بن اسحاق

احمد بن اسحاق می‌گوید: از جعفر بن علی نامه‌ای به دست من رسید که طیّ آن ادّعا کرده بود به تمام دین (حلال و حرام) و نیز کلیّة علوم و آنچه که مردم بدان نیازمندند، آگاهی دارد. پس از اینکه نامه را خواندم، عریضه‌ای به پیشگاه مقدّس حضرت امام عصر، روحی له الفداء، نگاشته، نامة جعفر را نیز در جوف آن قرار دادم. متعاقباً از ناحیة مقدّسه جوابی بدین شرح واصل شد:

به نام خداوند بخشایندة مهربان
خداوند تو را پایدار بدارد. نامة تو و ضمیمة آن (نامة جعفر) به من رسید و از مضمون آن‌که با اختلاف الفاظ و اشتباهات بسیار توأم بود، مطّلع شدم و اگر شما هم دقّت کرده بودید به برخی از آن‌ها آگاه می‌شدید. حمد و ثنا مختصّ ذات پاک خداوند متعال، پروردگار جهانیان است که برای او شریکی در احسان وی نسبت به ما و فضلش بر ما نیست. خداوند عزّ و جلّ، مقدّر و معیّن فرموده است که حقّ به مرحلة نهایی و کمال خود برسد.

و خداوند اراده فرموده است که باطل از بین برود. و او برآنچه بیان نمودم گواه است و آنچه که تذکّر می‌دهم در روز قیامت بر شما حجّت خواهد بود و از آنچه که در آن اختلاف داشتیم سؤال خواهد کرد. خداوند، برای صاحب آن نامه (جعفر) هیچ گونه مقام و حقّی بر ما و شما و بر دیگر مخلوقات قرار نداده است و اطاعت او واجب نیست و من طیّ یک جمله مطلب را به نحو کافی و کامل بیان خواهم کرد. ان‌شاءالله.

ای احمد بن اسحق! خداوند تو را از رحمت بی‌نهایتش بهره‌مند سازد. خداوند متعال خلایق را بیهوده نیافریده و آنان را مهمل نگذاشته است، بلکه آنان را به قدرت کاملة خویش آفریده و برای رسیدن به کمال واقعی، اسباب تکامل را به آنان مرحمت فرموده است؛ از جمله برای شنیدن حقایق، گوش و برای دیدن آیات الهی، چشم و برای درک حقایق و تمیز باطل از حقّ، قلب و عقل عنایت فرمود و سپس سلسلة جلیل انبیاء(ع) را برانگیخت که به نعمت‌های او در آخرت و الطاف وی در این دنیا بشارت دهند و از عذاب او مردم را بترسانند و افراد جامعه را به اطاعت و فرمان‌برداری از خداوند دستور دهند و از نافرمانی و مخالفت وی بر حذر دارند و آنچه که در شناخت خداوند و دین مقدّس اسلام مؤثّر است در اختیارشان قرار داده تا با عوامل جهل و نادانی مبارزه کنند. و از دیگر الطاف بزرگ الهی، فرو فرستادن قرآن کریم است که تمام موجبات خوشبختی و سعادت و همة عوامل بدبختی و شقاوت را بیان می‌دارد.

دیگر از ابزار کمال، فرو فرستادن ملائکه است در میان مردم و کسانی که از طرف خداوند برای هدایت آنان مبعوث شده‌اند، که خود فضل الهی بر همة آنها (انبیاء و مردم) است. همچنین از نشانه‌های قدرت الهی آنکه دلایل و براهین منطقی و معجزاتی به وسیلة انبیاء و پیامبران به منصّة ظهور رسیده است، از جمله برای برخی از آنان (حضرت ابراهیم(ع)) آتش را گلستان نمود و او را خلیل خویش قرار داد. با دیگری سخن گفت و عصایش را اژدهایی مهیب نمود. پیامبر دیگری با اجازه خداوند، مرده‌ها را زنده می‌نمود و بیماری‌ها  را شفا می‌داد و به برخی دیگر از انبیاء  زبان حیوانات را آموخت و برای دستیابی به هر چیز، وسیلة مناسب در اختیار آن‌ها قرار می‌داد.

سپس حضرت محمد(ص) را به رسالت مبعوث فرمود و به وسیلة او نعمت را تمام و نبوّت و پیامبری را به او ختم نمود و وجود مقدّسش را برای همة جهانیان رحمت واسعة الهی قرار داد. آنچه که می‌باید، با راستگویی و صداقت ظاهر نمود و علائم و آیات و نشانه‌های قدرت خداوندی را آن‌گونه که لازم بود، بیان داشت و در حالی که تمام خوبی‌ها که در سعادت هر انسانی مؤثّر است در وجود گرامیش جمع بود، از این جهان رحلت فرمود و پس از او [خداوند بزرگ] امر اسلام و مسلمین و خلافت و امامت را به برادر، پسر عمّ، وصیّ و وارث وی علیّ بن ابی‌طالب و پس از آن حضرت، به فرزندانش یکی پس از دیگری سپرد تا با تعلیمات و راهنمایی‌های ائمّة معصومین(ع) دین خود را زنده و نور خود را تمام کند. و در میان فرزندان آن حضرت و برادران و پسرعموها و خویشان آنها تفاوت‌های روشن و آشکاری قرار داد تا امام از مأموم و حجّت خدا از غیر او شناخته شوند.

آری، بدین طریق امام از مأموم و حجّت خدا از کسی که باید از وی متعابعت نماید شناخته شدند. برخی از امتیازات و برجستگی‌ها و ویژگی‌های ائمّه معصومین به قرار زیر است:

1. مقام عصمت دارند.
2. جانشینان رسول اکرم(ص) از تمام عیوب [ظاهری و باطنی] مبرّی و منزّه‌اند.
3. برگزیدگان خدا و رسول او از تمام پلیدیها برکنارند.
4. ذوات مقدّسة ائمّه(ع) از همة عوارض نفسانی به دورند.
5. اوصیای رسول گرامی گنجینه‌های علوم خداوند بزرگند.
6. حجّت‌های خداوند پس از خاتم انبیاء(ص) باید مرکز حکمت‌های الهی باشند.
7. اوصیای دوازده‌گانة پیامبر بزرگ باید مرکز اسرار الهی باشند.
8. این ذوات مقدّسه به وسیلة دلایل و براهین و معجزات و کراماتی که خداوند متعال در اختیارشان قرار داده است مؤیّد به تأییدات الهی هستند و اگر این ویژگی‌ها را نداشتند با دیگران مساوی بودند و حقّ برتری از آنان سلب می‌شد.

با این تفضیل و خصوصیات اوصیای رسول اکرم(ص) که برای شما نقل کردم، این پیرو باطل و دروغگو (جعفر و ادّعای باطل او) بر خداوند افترا بسته است. این شخص با امید به چه چیزی می‌خواهد این ادّعای عاری از حقیقت خود را ثابت کند.؟ آیا با اطّلاعاتی که در احکام الهی دارد؟ به خدا قسم این فرد آن‌قدر بی‌اطّلاع است که حلال و حرام را نمی‌شناسد و میان بد و خوب فرق نمی‌گذارد. آیا به دانش خود تکیه دارد؟ او به قدری تهی دست است که حقّ و باطل را نمی‌شناسد، محکم و متشابه را نمی‌داند و از احکام نماز، حتّی وقت آن آگاهی ندارد. آیا این مدّعی فاقد صلاحیّت، به ورع و تقوای خویش تکیه می‌کند؟ خداوند شاهد است که نماز واجب خویش را برای اینکه شعبده‌بازی یاد بگیرد ترک نموده است. حتماً از ظروف مشروب و آثار دیگری از گناهان او که مشهور است، اطلاع دارید.

آیا این شخص، برای اثبات مدّعای خود، آیه‌ای از قرآن یا حجّتی دارد؟ اگر این چنین است پس بیان کند و اگر دلیل دیگری دارد، بیاورد، چنان که خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است:

«به نام خداوند بخشنده مهربان. این کتابی است نازل شده از سوی خداوند مقتدر حکیم. ما آسمان‌ها و زمین و آنچه که در بین آسمان‌ها و زمین است، همه را جز به حقّ و مدّتی که نام برده شده، نیافریدیم و آنها که کافر گشتند، از آنچه آنها را ترسانیدند، دوری گزینند. به آنها بگو به من نشان دهید آنهایی را که غیر از خدای یگانه می‌خوانند، چه چیز از زمین را آفریده‌اند؟ مگر در خلقت آسمان‌ها شرکت داشته‌اند؟ کتابی را که پیش از این [قرآن] آمده باشد و یا علامتی که موجب یقین به این معنی باشد، اگر راستگو هستید، بیاورید. کیست گمراه‌تر از کسی که غیر از خدای یگانه را می‌خواند و تا روز قیامت دعایش مستجاب نمی‌شود؟ و آن خدایان باطل، از اینکه آنها را می‌خوانند غافلند. وقتی این مردم برانگیخته شدند، همین خدایان دشمن آنها خواهند بود و عبادت آنها را انکار می‌کنند.»

خداوند تو را توفیق دهد، آنچه برایت گفتم از این ستمکار ظالم بپرس و او را آزمایش کن. از یکی از آیات قرآن و تفسیر آن از وی سؤال نما و یا از نماز و شرایط آن از او بازپرس تا به معایب و کمبودهای او پی ببری و حال او را بدانی. و خداوند کفایت کننده است. خداوند حقّ را برای اهلش حفظ می‌کند و آن‌ها در جایگاهش  قرار می‌دهد.

خداوند متعال پس از حضرت امام حسن و امام حسین(ع) امامت را در دو برادر قرار نداده است.  و آنگاه که خداوند اجازه فرماید که ما سخن گوییم حقّ ظاهر خواهد شد و باطل از میان خواهد رفت. البتّه توجّه ما به خداوند بزرگ و الطاف اوست و ذات مقدّسش بهترین وکیل برای ما است. و درود بر حضرت محمد و خاندان پاک و طاهر او باد.1

پی‌نوشت:
1. شیخ طوسی، الغیبة، ص 174.

توقیع‌ حضرت‌ بقیة‌الله (أرواحناله‌الفداء) به‌ افتخار شیخ‌ مفیدره

• اشاره‌:

در باب‌ شخصیت‌ عظیم‌ و مقام‌ والای‌ شیخ‌ مفید از نظر تقوی‌ و ولایت‌ اهل‌ بیت‌(ع‌) هیچ‌گونه‌ تردیدی‌ برای‌ دشمن‌ وجود ندارد، چه‌ رسد به‌ دوستان‌، و به‌ ویژه‌ درباره‌ ارتباط‌ آن‌ بزرگوار با وجود مقدس‌ حضرت‌ بقیة‌الله أرواحنا له‌ الفداء، همگی‌، از خاص‌ و عام‌، اتفاق‌نظر دارند؛ بالاخص‌ در مورد توقیعات‌ پر محتوای‌ آن‌ حضرت‌ که‌ به‌ افتخار شیخ‌ مفید(ره‌) شرف‌ صدور یافته‌ است‌.
ارزش‌ و اهمیت‌ شیخ‌ مفید(ره‌) از آنجا معلوم‌ می‌شود که‌ او در سایة‌ محبت‌ و دوستی‌ خالصانه‌ و بی‌شائبه‌ نسبت‌ به‌ اهل‌ بیت‌ عصمت‌ و طهارت‌(ع‌) و مخصوصاً دشمنی‌ با دشمنان‌ ایشان‌ و خدمت‌ صادقانه‌ به‌ مذهب‌ تشیع‌ به‌ جایی‌ رسید که‌ امام‌ زمان‌(ع‌) به‌ خاطر وجودش‌ خداوند را شکر می‌کند و سپاس‌ می‌گوید.

نامه‌ای‌ به‌ برادر با ایمان‌ و دوست‌ رشید ما، أبو عبدالله محمدبن‌ محمدبن‌ نعمان‌ ـ شیخ‌ مفید ـ که‌ خداوند عزت‌ وی‌ را مستدام‌ بدارد.
سلام‌ خداوند بر تو ای‌ کسی‌ که‌ در دوستی‌ ما به‌ زیور اخلاص‌ آراسته‌ای‌ و در اعتقاد و ایمان‌ به‌ ما دارای‌ امتیاز مخصوصی‌ هستی‌. ما در مورد نعمت‌ وجود تو خداوند یکتا را سپاسگزاریم‌.
از پیشگاه‌ مقدس‌ خداوندی‌ استدعا می‌کنیم‌ که‌ بر سید و مولای‌ ما حضرت‌ محمد بن‌ عبدالله(ص‌) و خاندان‌ او درود و صلوات‌ پیاپی‌ و بی‌نهایت‌ خویش‌ را نازل‌ فرماید.
از آنجا که‌ در راه‌ یاری‌ حق‌ و بیان‌ سخنان‌ و نصایح‌ ما صادقانه‌ کوشیدی‌، خداوند این‌ افتخار را به‌ شما ارزانی‌ داشته‌ و به‌ ما اجازه‌ فرموده‌ است‌ که‌ با شما مکاتبه‌ کنیم‌.
شما مکلف‌ هستید که‌ اوامر و دستورات‌ ما را به‌ دوستان‌ ما برسانی‌. خداوند عزت‌ و توفیق‌ اطاعتش‌ را به‌ آنان‌ مرحمت‌ فرماید و مهمّات‌ آنان‌ را کفایت‌ کرده‌، در پناه‌ لطف‌ خویش‌ محفوظشان‌ دارد.
با یاری‌ خداوند متعال‌ در مقابل‌ دشمنان‌ ما که‌ از دین‌ خداوند روی‌ برگردانده‌اند، بر اساس‌ تذکرات‌، استقامت‌ کن‌ و با خواست‌ الهی‌، دستورات‌ ما را به‌ آنان‌ که‌ از تو می‌پذیرند و گفتار ما موجب‌ آرامش‌ آنها می‌باشد ابلاغ‌ کن‌. با اینکه‌ ما براساس‌ فرمان‌ خداوند بزرگ‌ و صلاح‌ واقعی‌ ما و شیعیانمان‌ تا زمانی‌ که‌ حکومت‌ در دنیا در اختیار ستمگران‌ است‌ در نقطه‌ای‌ دور و پنهان‌ از دیده‌ها به‌ سر می‌بریم‌، ولی‌ از تمام‌ حوادث‌ و ماجراهایی‌ که‌ بر شما می‌گذرد کاملاً مطلع‌ هستیم‌ و هیچ‌چیز از اخبار شما بر ما پوشیده‌ نیست‌. از خطاها و گناهانی‌ که‌ بندگان‌ صالح‌ خداوند از آنها دوری‌ می‌کردند ولی‌ اکثر شما مرتکب‌ آن‌ شدید نیز باخبریم‌. از عهدشکنیها و پشت‌ سر گذاشتن‌ عهد و پیمانها با اطلاعیم‌. گویی‌ اینها از لغزشهای‌ خود خبر ندارند. با همة‌ این‌ گناهان‌، ما هرگز امور شما را مهمل‌ نگذاشته‌، شما را فراموش‌ نمی‌کنیم‌ و اگر عنایات‌ و توجهات‌ ما نبود، مصائب‌ و حوادث‌ زندگی‌، شما را دربر می‌گرفت‌ و دشمنان‌، شما را از بین‌ می‌بردند.
پس‌ از خداوند بترسید و تقوی‌ پیشه‌ کنید و ما خاندان‌ رسالت‌ را مدد رسانید. در برابر فتنه‌هایی‌ که‌ پیش‌ می‌آید، و البته‌ عده‌ای‌ در این‌ آزمایش‌ و برخورد با فتنه‌ها هلاک‌ می‌شوند، مقاومت‌ کنید و البته‌ همة‌ اینها از نشانه‌های‌ حرکت‌ و قیام‌ ما هستند. اوامر و نواهی‌ ما را متروک‌ نگذارید و بدانید که‌ علی‌رغم‌ کراهت‌ و ناخشنودی‌ کفار و مشرکان‌، خداوند نور خود را تمام‌ خواهد کرد.
تقیّه‌ را از دست‌ ندهید و از آتشی‌ که‌ جاهلیت‌ به‌ رهبری‌ بنی‌امیه‌ افروخته‌ است‌، بپرهیزید. من‌ که‌ ولی‌ خدا هستم‌ سعادت‌ پویندگان‌ راه‌ حق‌ را تضمین‌ می‌کنم‌. در این‌ سال‌ در ماه‌ جمادی‌الاولی‌ حوادثی‌ اتفاق‌ می‌افتد که‌ باید از آن‌ عبرت‌ بگیرید. در آسمان‌ علامت‌ و نشانه‌ای‌ ظاهر می‌شود که‌ کاملاً روشن‌ است‌ (همه‌ می‌فهمند که‌ این‌، آیت‌ آسمانی‌ است‌) و نیز نشانه‌ای‌ در زمین‌ همانند و مساوی‌ آن‌ پیدا خواهد شد. (ممکن‌ است‌ مساوی‌ بودن‌ آیت‌ آسمان‌ و زمینی‌، از لحاظ‌ این‌ باشد که‌ هر دو از آیات‌ الهی‌ و غیبی‌اند).
در مشرق‌ زمین‌ حادثه‌ای‌ به‌وجود می‌آید که‌ موجب‌ حزن‌ و اندوه‌ و اضطراب‌ است‌. پس‌ از آن‌، گروهی‌، از امت‌ اسلامی‌ که‌ در واقع‌ با اسلام‌ بیگانه‌ هستند بر عراق‌ مستولی‌ خواهد شد و در نتیجة‌ اعمال‌ بد آنها وضع‌ زندگی‌ و ارزاق‌ مردم‌ سخت‌ می‌شود. آنگاه‌ با هلاک‌ شدن‌ طاغوت‌ آن‌ زمان‌، بندگان‌ با تقوی‌ خوشحال‌ می‌شوند و راه‌ حج‌ خانة‌ خدا بر اهلش‌ گشوده‌ می‌شود و به‌ آسانی‌ حج‌ می‌کنند و امر مردم‌ طبق‌ مراد و خواستة‌ آنها منظم‌ خواهد شد. پس‌ سعی‌ کنید اعمال‌ شما طوری‌ باشد که‌ شما را به‌ ما نزدیک‌ سازد و از گناهانی‌ که‌ موجب‌ نارضایتی‌ ما را فراهم‌ نماید بترسید و دوری‌ کنید.
امر قیام‌ ما با اجازة‌ خداوند به‌طور ناگهانی‌ انجام‌ خواهد شد و دیگر در آن‌ هنگام‌ توبه‌ فایده‌ای‌ ندارد و سودی‌ نمی‌بخشد. عدم‌ التزام‌ به‌ دستور ما موجب‌ می‌شود که‌ بدون‌ توبه‌ از دنیا بروند و دیگر ندامت‌ و پشیمانی‌ نفعی‌ نخواهد داشت‌. خداوند شما را با الهامات‌ غیبی‌ خود ارشاد و توفیقات‌ خویش‌ را در سایة‌ رحمت‌ بی‌پایانش‌ نصیب‌ شما بفرماید. 1

پی‌نوشت‌:
1. بحارالانوار، ج‌53، ص‌175.

درآمدى بر شناخت توقیعات (3)

موضوع توقیعات
محمد مهدى رکنى

اشاره :
در قسمت‌‌هاى پیشین این سلسله مقالات با معناى لغوى و اصطلاحى »توقیع«، شماره توقیعات، راه‌‌هاى تشخیص درستى توقیعات آشنا شدیم و دانستیم که در توقیعات موضوعات مختلفى مطرح شده‌‌اند.
گاه امام عصر (ع) براى اینکه مردم اطمینان قلبى به آن حضرت پیدا کنند امور پنهانى و رازهاى نهانى را در توقیعات مطرح مى‌‌کردند و از آنچه در دل مردمان مى‌‌گذشت خبر مى‌‌دادند و گاه ... دنباله موضوعات توقیعات را در این شماره پى مى‌‌گیریم.

2. مسایل مربوط به غیبت امام
پیش از این یادآور شدیم که از مسایل مهم جامعه اسلامى و مجامع دینى به خصوص شیعیان در آن روزگار، مسئله غیبت فرزند امام حسن عسکرى (ع) بود. از یک طرف بر طبق روایات فراوانى که از ائمه معصومین رسیده بود، شیعه انتظار چنین پیشامدى را داشت و تصریح امام یازدهم بر تولد فرزندش و نشان دادن او در فواصل زمانى مختلف به اصحاب خاص، پیش‌‌گویى‌‌هاى ائمه قبلى را براى شیعه ثابت و محقق مى‌‌کرد امّا از طرف دیگر دشمنى بسیار شدید با مصلح موعود و تفحص براى پیدا کردن و قتلش امکان آشکار شدنش را از بین برده بود و شبهاتى که جعفر برادر امام حسن عسکرى (ع) ایجاد کرده بود و مردم را به خود دعوت مى‌‌کرد نیز مزید بر علت بود. این همه اشکالاتى را به اذهان القا مى‌‌کرد، که بر حسب وظیفه ارشادى و هدایتى که امام دارد باید پاسخگوى آنها و بر طرف کننده شبهات باشد. به این جهت مى‌‌بینیم تعدادى از توقیعات مستقیماً در اطراف مسایل طرح شده راجع به »غیبت« است، مانند نهى از بردن نام امام غایب و عدم تعیین وقت ظهور و سبب غیبت و امورى از این گونه.

1. شیخ طوسى ضمن خبرى مسند این توقیع را نقل مى‌‌کند:
براى محمد بن عثمان عمرى ابتدائاً و بدون سؤال قبلى این توقیع رسید:
کسانى را که از نام [من ]مى پرسند با خبر گردان: یا سکوت و رفتن به بهشت، یا سخن گفتن و دوزخى شدن؛ زیرا آنان اگر بر نام واقف شوند آن را فاش مى‌‌کنند و اگر بر مکانم مطلع گردند دیگران را به آنجا راهنمایى مى‌‌نمایند. 1

 2. محمد بن همّام از محمد بن عثمان - دومین نایب خاص امام غایب - نقل مى‌‌کند که توقیعى به خطى که مى‌‌شناختم برایم رسید، بدین مضمون:
هر کس در جمعى از مردم نام مرا ببرد [که موجب معرفى و گرفتارى‌‌ام شود] لعنت خدا بر او باد.
همین راوى گوید: از زمان فرج پرسیدم، جواب رسید:
کسانى که وقت [ظهور مرا ]تعیین مى‌‌کنند دروغ مى‌‌گویند [که آن را جز خدا کسى نمى‌‌داند].2

توضیح
چنانکه از نخستین توقیع مذکور برمى‌‌آید، این منع علتى جز رعایت تقیه و حفظ جان امام در آن محیط ظلم و تهدید و خفقان ندارد، با وجود این معمولاً محدثان تصریح به نام خاص حضرت را دور از احتیاط مى‌‌دانند.3
 3. اسحاق بن یعقوب از محمد بن عثمان خواهش مى‌‌کند نامه‌‌اى که در آن مشکلات عقیدتى خود را نوشته به حضور امام بفرستد. خواهش او انجام مى‌‌گیرد و توقیع به خط مولاى ما صاحب الزمان (ع) مى‌‌رسد، که از جمله این مطالب در اواخر آن آمده است: 4

امّا علت غیبت، خداى عزوجل مى‌‌گوید »اى ایمان آوردگان! از چیزهایى که اگر برایتان آشکار شود بدتان مى‌‌آید سؤال نکنید«.

 هیچ یک از پدرانم نبود مگر اینکه بر گردنش بیعت یکى از طاغوت‌‌هاى زمانش بود، ولى من هنگامى که قیام مى‌‌کنم هیچ بیعتى از طاغوتها بر عهده‌‌ام نیست [یعنى آزادانه مى‌‌توانم به قیام جهانى ام اقدام کنم و پیمانى که وفاى به آن لازم باشد بر عهده‌‌ام نیست].

امّا کیفیت بهره بردن از من در زمان غیبتم مانند نفع بردن از خورشید است هنگامى که ابر آن را از دیده نهان کند. سپس حضرت شیعیان را اندرز داده مى‌‌فرماید:
درف سؤالاتى را که برایتان مفید نیست ببندید و براى دانستن آنچه از شما نخواسته‌‌اند خود را به رنج نیفکنید، بلکه براى تعجیل فرج بسیار دعا کنید که در آن گشایش کار شما نیز هست .5


3. جواب مسایل اعتقادى
توقیعاتى که از ناحیه مقدس امام غایب (ع) صادر شده، شمارى از آنها در پاسخ پرسش‌‌هایى است که راجع به مسایل عقیدتى و ایمانى است .

این سؤالات غالباً در موضوع امامت و غیبت امام مى‌‌باشد که در آن زمان مسئله روز و مایه اختلاف فرقه‌‌هاى مسلمین بوده است و برخى تا امروز هم مورد بحث و گفتگوست. اینک ترجمه چند توقیع نقل مى‌‌شود:

1- شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسى از ابوجعفر محمد بن على بن بابویه نقل مى‌‌کند که گفت: گروهى از شیعه در این موضوع اختلاف کردند که خداى - عزوجل - آفریدن و روزى دادن را به ائمه (ص) تفویض کرده. عده‌‌اى گفتند: این محال است و چنین نسبتى به خداى تعالى جایز نیست؛ زیرا جز خدا بر خلق اجسام قادر نیست. دسته‌‌اى دیگر گفتند: [چنین نیست ] بلکه خداى تعالى ائمه را بر این کار توانا کرده است و [آفرینش را ]به آنان واگذار کرده، از این رو مى‌‌آفرینند و روزى مى‌‌دهند. در این مسئله به شدت با یکدیگر نزاع مى‌‌کردند.

یکى از آنان گفت: شما را چه شده؟ چرا به ابو جعفرمحمدبن عثمان عمرى مراجعه نمى‌‌کنید که از او بپرسید، تا در ابن باب حق مطلب را برایتان روشن کند، که راستى [اکنون ]او راه به سوى صاحب الامر است. آن گروه به [حل مسئله توسط ]ابو جعفر راضى شدند و به پیشنهادش جواب قبول دادند، پس مسئله را نوشتند و به سویش فرستادند. از طرف حضرت برایشان توقیعى آمد که رونوشت آن این است:

به درستى خداى تعالى است که اجسام را آفرید و روزى‌‌ها را تقسیم کرد، که او جسم نیست و در جسم هم حلول نکرده »لَیسَ کَمفثلفه شى‌‌ءٌ و هفوَ السَّمیعف العَلیم« هیچ چیز مانند او نیست و اوست شنوا و دانا. امّا ائمه (ع) از خداى تعالى سؤال مى‌‌کنند، پس او مى‌‌آفریند و مى‌‌خواهند، پس او روزى مى‌‌دهد، براى اجابت کردن درخواستشان و بزرگداشت حقشان .6

 چنانکه ملاحظه مى‌‌شود پاسخ امام به نزاع کنندگان بسیار سنجیده و عمیق است؛ زیرا در حالى که تضادى با اصل توحید اسلامى ندارد و شریکى براى آفریدگار پیش نمى‌‌آورد، مقام رفیع و حق والاى ائمه را در بارگاه الهى و استجابت دعایشان را مى‌‌رساند.

2. شیخ طوسى مى‌‌نویسد: گروهى به من خبر دادند از ابو محمد تلَّعفکبرى به استادش از شیخ موثقى در مدینة السلام [بغداد ]که گفت: ابن‌‌ابى غانم قزوینى با جماعتى از شیعیان در باره جانشین امام حسن عسکرى (ع) مشاجره کرد. ابن ابى غانم مى‌‌گفت حضرت عسکرى درگذشت و جانشینى ندارد. شیعیان در این باب نامه‌‌اى نوشتند و به ناحیه [ سوى صاحب الزمان ]فرستادند و حضرت را از موضوع مشاجره با خبر کردند. جواب نوشته شان به خط آن حضرت - که بر او و پدرانش سلام باد - رسید.7

 بسم الله الرحمن الرحیم، خدا ما و شما را از گمراهى و فتنه‌‌ها بر کنار دارد و به ما و شما روح یقین ببخشد و ما و شما را از بدى و عذاب قیامت پناه دهد. همانا از تردید گروهى از شما در دین با خبر شدم، و از شک و سرگردانى که در والیان امورشان دارند به من پیغام رسید. این اطلاع ما را - به خاطر دلسوزى نسبت به آنان نه خودمان - غمناک و اندوهگین کرد؛ زیرا که خدا با ماست و ما هیچ نیاز به غیر او نداریم و حق با ماست پس کسى که از ما کناره‌‌گیرى کند، هیچ ما را به وحشت نمى‌‌افکند. ما پرورش یافته پروردگارمان هستیم و خلق پرورده هدایت مایند.

اى شمایان! شما را چه شده که در بیابان تردید رفت و آمد مى‌‌کنید و در حال سرگردانى واژگونه مى‌‌روید. آیا نشنیدید که خداى عزوجل مى‌‌گوید: »اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید خدا را اطاعت کنید و هم رسول و اولوالامر را فرمانبردارى نمایید« آیا آنچه در آثار8 راجع به ائمه گذشته و موجود آنان آمده نمى‌‌دانید که از آنچه هست و آنچه حادث مى‌‌شود خبر داده. آیا ندیدید خداوند چگونه براى شما پناهگاه‌‌هایى قرار داد که به آنها پناه ببرید [و از خطرات مصون مانید]، و نشانى‌‌هایى که به وسیله آنها راه راست را بیابید؟

از زمان حضرت آدم تا وقتى که امام در گذشته - حسن عسکرى (ع) - ظاهر شد، هر گاه پرچمى غایب مى‌‌شد پرچمى دیگر ظاهر مى‌‌گشت [امامى دیگر مى‌‌آمد ]، و چون ستاره‌‌اى افول مى‌‌کرد ستاره‌‌اى دیگر طلوع مى‌‌کرد. چون خدا او [ حضرت عسکرى (ع) ]را به سوى خود برد، پنداشتید که خدا دیگر دینش را باطل کرد، و سببى که میان او و خلقش هست گسست. نه! چنین نبوده و نمى‌‌باشد تا قیامت بر پا شود و امر خداى سبحان ظاهر گردد، در حالى که آنان کراهت دارند.

همانا امام گذشته - حضرت حسن عسکرى (ع) کاملاً مطابق روش پدرانش (ع) زیست و سعادتمندانه درگذشت، و وصیتش در باره ماست و علم او نزد ماست و ما فرزند و جانشین وى هستیم .[در ادعاى ] مقام او جز ستمگر گناهکار کسى با ما نزاع نمى‌‌کند، و غیر ما هر کسى ادعاى آن را کند منکر کافرى است و اگر نبود این که، امر خداى تعالى مغلوب [خواست کسى ]نشود، و سرّش ظاهر و علنى نگردد، حق ما برایتان چنان آشکار مى‌‌شد که خردهایتان از آن روشن شود و شک‌‌هایتان نابود گردد ولى هرآنچه خدا خواسته مى‌‌شود، و براى مدت هر چیز نوشته و وقت خاصى است. پس از خدا بترسید و تسلیم ما شوید، و امر را به ما برگردانید.. 9

 این توقیع - بخصوص که به خط حضرت تحریر شده - از چند جهت قابل توجه و تامل است؛ زیرا در عین اینکه نشان از لطف و محبت خاص امام نسبت به پیروانش دارد، استغناى حجت خدا را از همه کائنات و توجه صرفش را به آفریدگار آشکارا مى‌‌رساند. پس از استشهاد به آیه قرآن مجید که اطاعت اولوالامر را در ردیف اطاعت رسول قرار داده، سنت جارى الهى را در باره وجود پیشواى عالم معصوم در هر زمان ذکر مى‌‌فرماید و همچنین کسانى را که به دروغ ادعاى مقام معنوى امامت و حجت خدا بودن را مى‌‌نمایند ظالم و کافر مى‌‌شمارد، که واقعاً بزرگترین ظلم و حقیقت پوشى ادعاى مقامى است که گوینده شایستگى آن را نداشته باشد و مایه گمراه کردن مردم شود.
ادامه دارد



پى‌‌نوشت‌‌ها:
1. کتاب الغیبة، ص 222، کمال الدین، ص482، توقیع در لعن کسانى که در جمعى از مردم نام حضرت را ببرند.
2. کمال الدین، ص 483، ح 3.
3. رک: الکافى، ج 1، کتاب الحجة، ص332.
4. سوره مائده، آیه 102.
5. کمال‌‌الدین، ص 485.
6. کتاب الغیبة، ص 178.
7. »فَوَردَ جوابف کفتابفهم بخطه علیه و على آبائه السلام«
8. سوره نساء، قسمتى از آیه 59.
9. کتاب الغیبة، ص 173- 172

درآمدی بر شناخت توقیعات-2

اشاره: گفتیم که توقیعات صادر شده از ناحیه امام عصر(ع) در موضوعات مختلفى بوده است. برخى از آنها در زمینه امور پنهانى و رازهاى نهانى مردم و با هدف ایجاد اطمینان‌‌قلبى‌‌درمردم صادر مى‌‌شد، برخى به مسایل مربوط به‌‌غیبت‌‌امام(ع)مى‌‌پرداخت‌‌وبرخى نیز به پاسخ پرسش‌‌هاى اعتقادى مردم اختصاص داشت. در ادامه این سلسله مقالات برخى دیگر از موضوعات توقیعات را پى مى‌‌گیریم.


4 - اموال رسیده به امام
شمارى‌‌ازتوقیعات‌‌راجع‌‌به‌‌اموالى‌‌است‌‌که‌‌شیعیان‌‌به عنوان خمس‌‌ودیگروجوه‌‌شرعى‌‌توسطوکلایانایبان‌‌خاص‌‌به حضور امام خود مى‌‌فرستادند که نمونه‌‌هایى چند نقل مى‌‌شود:

1 - صدوق از پدرش نقل مى‌‌کند که سعد بن عبدالله از اسحاق بن یعقوب نقل مى‌‌کند از شیخ عَمرى شنیدم مى‌‌گفت:
با مردى اهل سواد1 هم صحبت شدم که مالى از حضرت با وى بود و آن را براى امام غایب فرستاده بود، ولى مال بازگشت داده شد و به وى گفته شده بود: حق عمو زاده‌‌اش را که چهارصد درهم است از آن بیرون کند. آن مرد از شنیدن جواب حیران و بهت‌‌زده و در شگفت شد و به حساب اموالش رسیدگى کرد. مزرعه‌‌اى از پسر عمویش در دست او بود که مقدارى از درآمد آن را پرداخت کرده و بعضى را نپرداخته بود. [چون حسابرسى کرد] معلوم شد چهارصد درهم از حق او را - چنان که حضرت گفته‌‌اند - نداده است. پس آن مقدار را از مالش بیرون کرد و بقیه را فرستاد، که مورد قبول واقع شد.2

2 - محمدبن شاذان نیشابورى گوید:
نزد من پانصد درهم که - بیست درهم کسر داشت - جمع شده بود، و دوست نداشتم [پولى که مى‌‌فرستم] این مقدارش کم باشد. بدین جهت از مال خودم بیست درهم وزن کرده بدان افزودم و به اسدى [وکیل‌‌امام] دادم، اما از اینکه کمبودى داشته ومن آن را کامل‌‌کرده‌‌ام‌‌چیزى ننوشتم. جواب نامه رسید: »پانصد درهم که بیست درهم از تو بود واصل شد...«3

3 - همین‌‌خبرراصدوق‌‌نیزنقل‌‌مى‌‌کندوبعد از آن مى‌‌افزاید:
محمدبن شاذان گفت: بعد از این مالى به حضور امام فرستادم اما روشن نکردم که از کیست. اما جواب رسید که: »آن مال رسید، قدرى از آن مال فلانى است و قدرى از فلانى«، یعنى حضرت دانستند صاحبان4

اصلى مال کیست و به اطلاع او رساندند.
4 - کلینى از حسن بن عیسى عفریضى نقل مى‌‌کند که گفت:
چون ابو محمد - امام حسن عسکرى(ع) - درگذشت مردى اهل مصر با مالى که براى امام آورده بود به مکه وارد شد. دید درباره جانشین آن امام اختلاف است. بعضى مردم مى‌‌گفتند: »امام حسن(ع) بدون فرزند درگذشت، و جانشین او جعفر است.«5

بعضى مى‌‌گفتند: »امام عسکرى(ع) درگذشت ولى فرزند برجا گذاشته است.« او مردى را که کنیه‌‌اش ابوطالب بود با نامه‌‌اى به عسکر (سامرّا) فرستاد. وى به سوى جعفر رفت، و از او برهان [امامتش را] خواست. جعفر گفت: »اکنون آمادگى [براى جواب] ندارد!« سپس به در منزل امام روى آورد و نوشته‌‌اش را به اصحاب داد. پاسخ برایش آمد: »خدا ترا در [مرگ] دوستت اجر دهد. همانا او مفرد و مالى که با او بود به شخص‌‌موثقى‌‌وصیت‌‌کرد،تادرآن‌‌باب‌‌بدانچه‌‌لازم است عمل‌‌کندوجواب نامه‌‌اش داده شد.«6 [چون ابوطالب
به‌‌مکه‌‌برگشت‌‌صدق گفتار حضرت برایش روشن شد].

5 - تکذیب مدّعیان
جاه‌‌طلبى و ریاست‌‌جویى از آفات بزرگ اخلاقى است، که اتفاقاً در بین دانشمندانى که به تزکیه و تهذیب نفس نپرداخته‌‌اند بیشتر از سایرین دیده مى‌‌شود. از این‌‌گونه علماى سوء - که دین را وسیله دنیا طلبى قرار مى‌‌دهند - طبعاً در عصر امام زمان(ع) نیز وجود داشتند، و پنهان زیستى حضرت هم بهانه و وسیله‌‌اى فریبنده براى این مدعیان کذاب بود، که عقاید دینى ناآگاهان را وسیله سودجویى و ریاست خود قرار دهند.

در چنین موقعیتى براى اینکه حقیقت پوشیده نماند و از مردم رفع اشتباه شود، از سوى حجت خدا(ع) توسط سفیران چهارگانه - به خصوص نوبختى - توقیعاتى در مذمت و تکذیب و لعن آن دروغگویان صادر شده، که به نقل نمونه‌‌اى چند مى‌‌پردازیم:

1 - شیخ طوسى در معرفى کسانى که از سوى حضرت حجت(ع) مذمت شده‌‌اند مى‌‌نویسد:
کسانى که ادعاى با بیّت (واسطه بین امام و مردم بودن) کرده‌‌اند نخستین آنها »شفریعى« است. او از مصاحبان امام هادى و حضرت عسکرى(ع) بود، اما بر خدا و حجت‌‌هاى الهى دروغ بست و نسبت‌‌هایى به آنان داد که از آن بیزار بودند. شیعیان او را لعنت کردند و از وى دورى جستند، و توقیع امام در لعن و دورى کردن از وى نیز صادر شد. سپس قول به کفر و الحاد نیز از او آشکار گشت.7

2 - »محمد بن نصیر نفمَیرى« از اصحاب حسن بن على عسکرى(ع) بود. پس از فوت حضرت مقام سفارت ابوجعفر محمد بن عثمان را ادعا کرده گفت نایب امام زمان مى‌‌باشد. اما خداوندبه‌‌واسطه‌‌کفر و جهالتى که از او ظاهر شد وى را رسوا کرد، و محمدبن‌‌عثمان نیز او را لعن نمود و ازوى تبرى‌‌جست‌‌و خودرااز وى پوشیده مى‌‌داشت و با او تماس برقرار نمى‌‌کرد.8

3 - دیگر از مذمت‌‌شدگان و مدعیان دروغین »احمدبن هلال الکرخى« است که از اصحاب امام یازدهم بود. اما پس از وفات حضرت، نص ایشان را بر وکالت و سفارت ابوجعفر محمد بن عثمان - که شیعه متفق بر آن بودند - قبول نکرد و گفت من آن را نشنیده‌‌ام! پس توقیع در لعن و دورى از وى از سوى امام زمان(ع) از دست ابوالقاسم حسین بن روح نوبختى به شیعیان رسید.9

4 - دیگر از کسانى که توقیع در لعنش صادر شده »محمد بن على شلمغانى« معروف به »ابن‌‌ابى‌‌العزاقر« است که مرتد شد و نسبت‌‌هاى ناروا به نوبختى - سومین سفیر امام - داد. در چند خبر که در کتاب الغیبة آمده از او مذمت شده و توقیع صاحب‌‌الزمان(ع) در لعن و برائت از او و کسانى که پیرو او هستند صادر گشته است. بنابر خبرى دیگر توقیع در سال 312 ق. توسط نوبختى به شیعیان رسیده است. کسانى10 دیگر چون »ابوطاهر محمد بن على بن بلال«، »حسین بن منصور حلاج« و »ابو دلف کاتب« نیز سخنان کفرآمیز و ادعاهاى دروغین داشته‌‌اند که از سوى نایبان امام رسوا شده‌‌اند، و شیعیان نیز به سبب کفریات و گزافه‌‌گویى‌‌ها و غلوى که داشته‌‌اند از آنان دورى جسته‌‌اند.
5 - بنابرخبرى‌‌که شیخ طوسى نقل مى‌‌کند، پس از انحراف شلمغانى مردم به شک افتادند، و از امام راجع به نامه‌‌هایى که از او صادر مى‌‌شود و ادعاهایى که مى‌‌کند سؤال کردند. از جمله آنها پرسشى است، که اهل قم کردند، و جواب آمد که:
برنامه شما و مضمونش واقف شدیم. پاسخ مسائل شما هم از ماست و مرد مخذول گمراه کننده معروف به عزاقرى - که خدا لعنتش کند - در حرفى از آن هم دخالتى ندارد.11


6 - بنابر روایتى دیگر: بعضى از علما نیز چنین سؤالى را درباره کسانى که خدا بر آنان غضب کرده (یعنى مرتدشدگان) از حضرت نمودند. پاسخ چنین رسید که:

علم واقعى نزد ماست از کفر کسى که کافر شده بر شما حرجى نیست. پس آنچه به نظر شما صحیح است - از اخبارى که ثقات نه خودش روایت کرده‌‌اند - و از دست وى خارج شده [و به شما مى‌‌رسد] بپذیرید و خداى را شکر کنید، و آنچه در آن شک کردید، یا فقط از طریق او به شما رسیده، آن را به ما برگردانید تا صحیح کنیم یا باطل گردانیم، و خدا - تَقَّدَّسَت اَسماؤفه وَجَلَّ ثَناؤفه - توفیق دهنده به شماست و او در همه کار ما را بسنده است و نیکو وکیلى است.12
آنچه در این توقیع تازگى دارد عنایت و توجه خاص امام غایب است به راهنمایى حق‌‌طلبان و دستگیرى شیعیان و رفع شبهه از آنان، و براى حصول این منظور است که مى‌‌فرمایند:

در صورت تردید مکتوب را [به وسیله سفیران یا وکلایشان] نزد ما بفرستید، تا صدق و کذب را براى شما روشن کنیم و شما را از شک به درآوریم.

7 - از توقیعات معتبر دیگر که در کتب مأخذ ما (کتاب الغیبة و کمال‌‌الدین) نقل شده، توقیع زیرین است:
محمدبن یعقوب کلینى از اسحاق بن یعقوب نقل مى‌‌کند که گفت: از محمدبن عثمان عمرى درخواست کردم مکتوبى که در آن از مسائل مشکل خود سؤال کرده‌‌ام به حضور امام بفرستد. درخواست من اجابت شد و توقیع به خط مولاى ما صاحب‌‌الزمان(ع) رسید:

اما آنچه پرسیدى - که خدایت راهنمایى کند و ثابت قدم دارد - از کار افرادى از اهل بیت و عموزادگانم که مرا منکرند، پس بدان که راستى بین خداى عزوجل و احدى خویشاوندى نیست. هر کس
مرا [که حجت خدایم] انکار کند از من نیست و راه او مانند پسر نوح است. [که گمراه بوده و هلاک شد].
اما راه وروش عمویم جعفر و فرزندش مانند برادران حضرت یوسف است [که بر او حسد بردند و قصد کشتن او را کردند].

اما »ففقّاع«، آشامیدن آن حرام است ولى خوردن شلماب (نوعى آشامیدنى است) عیب ندارد. اما اموال شما »که براى ما مى‌‌فرستید« آن را جز براى تطهیر شما [از حبّ مال] نمى‌‌پذیریم پس هر که مى‌‌خواهد بفرستد و هر که مى‌‌خواهد نفرستد، که آنچه خدا به ما داده بهتر است از آنچه به شما داده.

اما ظهور فرج [و گشایش امر من] به تحقیق با خداى - که نامش بلند باد - است، و کسانى که وقت آن را تعیین مى‌‌کنند دروغ مى‌‌گویند.

اما گفتار کسى که گمان کرد امام حسین(ع) کشته نشده همانا کفر و نسبت دروغ دادن و گمراهى است.
اما رویدادهایى که [در غیبت من] پیش مى‌‌آید [براى تعیین تکلیف خود] به راویان حدیث ما [که تفقّه‌‌وقدرت‌‌استنباطدارند] رجوع کنید که آنان حجت من بر شمایند و من حجت خدا بر آنان مى‌‌باشم.

اما محمدبن عثمان عمرى - که خدا از او و پدرش از پیش خشنود باد - همانا مورد اطمینان من است و نوشته و نامه‌‌اش نوشته من است.

اما محمدبن على بن مهزیار اهوازى خدا به زودى دلش را اصلاح مى‌‌کند و شکش را برطرف مى‌‌نماید.

اما آنچه براى ما مى‌‌فرستى نزد ما پذیرفته نمى‌‌شود مگر آنچه پاک و حلال است، و بهاى کنیز آوازخوان حرام است.
اما محمدبن شاذان بن نعیم، او مردى از شیعیان ما خاندان است.

اما ابوالخطاب محمد بن ابى‌‌زینب أجدع او خود ملعون و اصحابش نیز ملعونند، با همفکران و عقیده‌‌مندان به او همنشینى مکن، که من و پدرانم(ع) از ایشان بیزاریم...13

اهمیت رهبرى و مرجعیت در شیعه
آنچه در این بخش ذکر شد حاکى از اهمیت مسأله رهبرى شیعه و عنایت خاصى است که ولىّ خدا به آن دارد، هم در جهت معرفى رهبران و مراجع دینى شایسته و امام‌‌گونه، هم در لعن و طرد و افشاگرى نسبت به ادعاهاى دروغین مدعیان جاه‌‌طلب، که دین الهى را سرمایه ریاست و دنیادارى خود مى‌‌نمایند. از آنجا که مهمترین وظیفه امام - همچون پیامبر - هدایت و رهنمونى است و هیچ اقدام اجتماعى در هدایت مردم از گزینش و نصب رهبر صالح و پیشواى مصلح مهمتر نیست، بدین جهت امام غایب به این امر مهم توجهى مخصوص مى‌‌فرموده که نشانى‌‌هاى آن را در متن توقیعات - از شدت و حفدَّت لحن کلام و تأکید و تشدید بر صحت یا خیانت آنان - مى‌‌بینیم. اما مطلب قابل ذکر این است که بنا بر مسؤولیت هدایتى امام که همچنان ادامه دارد، عنایت و توجه خاص حضرتش در غیبت کبرى و زمان ما نیز باید به رهبرى شیعه دوام داشته باشد، و پرچم زعامت و قیادت امت را به علماى عامل و فقهاى عادل عطا کند. مرورى اجمالى به تاریخ رهبرى در شیعه و بزرگانى که در هر عصر مسؤولیت این کار مهم دینى - اجتماعى را برعهده داشته‌‌اند دلیل قاطع است که در طول بیش از هزار سال غیبت کبرى، دستى غیبى کسانى را پرورش داده و تأیید کرده و در مواقع حساس و سرنوشت‌‌ساز به زعامت و مرجعیت رسانده، تا رعیت، بى‌‌شبان و شیعه، بى‌‌نگهبان نماند، همچنانکه درعصر ما به عنایات خاص حضرتش، ایمان راسخ و شجاعت کم‌‌نظیر و رهبرى قاطع امام خمینى(ره) - که تبعیت و همراهى انبوه مردم را همراه داشت - انقلاب اسلامى ایران را به پیروزى رساند، و در پهنه جهان آثار سیاسى و دینى و فرهنگى شگرفى برجا گذاشت، و زمینه شناخت تشیع علوى را که همان اسلام ناب محمدى(ص) است - در همه ابعاد آن - فراهم کرد، و الحمدالله ولى‌‌النعم.

نظرى کلى بر توقیعات و نتیجه‌‌گیرى
نگاهى گذرا به مجموع توقیعاتى که از طرف امام زمان(ع) براى شیعیان آمده، مى‌‌رساند که امام غایب چون پیشواى حاضر کمال مراقبت و دلسوزى را نسبت به دوستان و پیروان خود دارد، و به هدایت راه‌‌جویان و تربیت نفوس و معرفى نفوّاب اربعه و افشاگرى مدعیان کاذب نیابت علماً و عملاً قیام مى‌‌فرماید، به طورى که درماندگان و گرفتارانى که صمیمانه از او یارى طلبیده‌‌اند گشایش کار و حل مشکل خود را دیده‌‌اند و دانش‌‌طلبانى که در معضلات علمى و دینى درمانده‌‌اند از اشراقات و الهامات حضرتش روشن و هدایت شده‌‌اند. همه این فیوضات را به صورت پاسخ پرسش‌‌ها در توقیعات صادره از ناحیه مقدسه مى‌‌بینیم. علاوه بر اینها نهان‌‌بینى و رازگویى و اخبار از غیب در بسیارى از توقیعات وجود دارد، که نه تنها موجب اطمینان خاطر بیشتر براى مردم آن زمان بلکه براى خواننده امروز هم مى‌‌شود، و مى‌‌فهمد که چگونه امام با دانشى که از گنجینه علم الهى بارور شده است، بر ضمایر اشراف دارد و قصد و نیت اشخاص را مى‌‌داند، و از پسر یا دختر بودن مولود و روز مرگ افراد باخبر است و پیشاپیش آن را اعلام مى‌‌فرماید، و از حلال یا حرام بودن مالى که به حضورش تقدیم شده خبر مى‌‌دهد و حرام آن را رد مى‌‌کند، و اگر تقدیم کننده نام خود را برخلاف بنویسد از دانش امام پنهان نمى‌‌ماند و حقیقت به او یادآورى مى‌‌شود. اینها همه اندکى از تجلیات مقام ولایت است که از آینه توقیعات نمایان شده است.

اگر شخص دیرباورى با وجود این نشانه‌‌هاى صدق و صحت توقیعات، از در انکار درآید، پاسخش این است که راه اثبات رویدادهاى تاریخى و آثار بازمانده از قدیم - چه در امور دینى و چه در حوادث تاریخى - مگر جز دقت در دسترسى اسناد و راست‌‌گویى ناقلان مى‌‌باشد؟ اگر بیش از هشتاد توقیع رسیده از امام زمان را در کتاب‌‌هاى معتبر از راویان مختلف در مدت 69 سال نپذیریم، پس چه موضوع دینى یا واقعه تاریخى قابل پذیرش خواهد ماند؟ مگر مثلاً وجود پادشاهى به نام انوشیروان یا بخشنده‌‌اى به نام حاتم طایى یا خون‌‌ریزى چون امیر تیمور جز با چند مدرک اصیل کهن ثابت مى‌‌شود؟ آیا صحت انتساب دیوان‌‌هاى شعرا و کتاب‌‌هاى دانشمندان هشتصد نهصد سال قبل به آنها، مگر جز به وسیله دو سه یا حداکثر هفت هشت نسخه و دست‌‌نویس بازمانده از زمان‌‌هاى نزدیک به عصر آنهاست؟ اگر راه مناقشه در مدارک تا این حد باز شود هیچ رویداد تاریخى و اثر ادبى و علمى را نمى‌‌توان تلقى به قبول کرد و از نویسنده آن دانست.

بدون شک ادله درستى و اصالت بیشتر توقیعات - اگر نگوییم همه آنها - محکم‌‌تر از دلیل‌‌هایى است که براى موارد مشابه آنها از امور تاریخى و ادبى نقل شده است، و هر عقل سلیم و فرد منصفى گواهى به صحت و اصالت آنها مى‌‌دهد. اما منکران و معاندان، در حقایق آشکارتر چون آفریدگار جهان نیز شک و تردید روا مى‌‌دارند، و عرضشان اشکال تراشى است نه درک حقایق و قول خدا راست است که گفته: »إن یَتَّبفعون افلا الظَّنَّ و إن هفم إلاّ یَخرفصون« اینان جز از پى
گمان نمى‌‌روند و جز آن که دروغى ببافند کارى ندارند.14



پى‌نوشت‌ها :
1-سواد: بخش واقع میان دجله و فرات را در زمان خلفاى عباسى »سواد« مى گفتند (فرهنگ فارسى)
2- کمال الدین، باب ذکرالتوقیعات، ص 486، حدیث 5 ؛ الاصول من الکافى، ج1، ص 519، ، ح 8 ، با اندک تفاوت و از راویى دیگر
3- کتاب الغیبة، ص 258 ؛ الاصول من الکافى، ج 1، ص 523-524
4-کمال الدین، ص 509 ، شماره 38
5-معروف به جعفر کذّاب، که ادعاى جانشینى امام یازدهم را مى کرد
6-الاصول من الکافى، ج 1، ص 523 ، ح 19
7-کتاب الغیبة، 244 (به تلخیص) توضیح اینکه توقیع ظاهراً از سوى امام عسکرى(ع) در لعن او صادر شده
8- همان مآخذ، ص 244 ؛ احتجاج، ج 2، ص 474
9-کتاب الغیبة، ص 245
10-همان، ص 248-253
11-همان، ص 228
12-همان، ص 228-229
13-کتاب الغیبة، ص 177 - 176 ؛ کمال الدین، ص 484 - 483 ؛ الاحتجاج، ص 470 - 469
14- سوره انعام (6)، آیه 116