تاریخ کوفه (معرفی کتاب)

کوفه از پر سر و صداترین شهرهای اسلامی در قرن اوّل و در کنار حجاز و شام به مرکزیت مکه و دمشق جزو معروف‌ترین شهرهای اسلامی در دو قرن نخست هجری است.

از آنجا که بیشتر مورخان صدر اسلام از منطقه عراق بودند، در تاریخ‌نویسی خود توجه ویژه‌ای به این شهر داشتند و به همین دلیل با خواندن آثاری مانند تاریخ طبری یا انساب الاشراف یا اخبار الطوال می‌توان اطلاعات جامعی درباره شهر کوفه به دست آورد. این شهر از مراکز اصلی شیعه در طول تاریخ پررونق خود در قرون نخستین بوده و زمانی برای نشان دادن تشیع «قم» به این شهر «کوفه صغیر» اطلاق می‌شد که حکایت از عمق تشیع کوفه دارد.

با ساخته شدن بغداد در آغاز نیمه دوم قرن دوم هجری به مرور از اهمیت کوفه کاسته شد و به رغم آنکه تا حوالی یک قرن بعد کم و بیش یادی از آن در منابع هست امّا به مرور گویی از صحنة جغرافیای عراق محو می‌شود.

با این حال برآمدن نجف و آباد شدن آن و نزدیکی آن به کوفه سبب شد تا بار دیگر این شهر تاریخی بتواند به حیات خود در تاریخ ادامه دهد و تا به امروز کمابیش هویت تاریخی خود را حفظ کند.

کتاب «تاریخ الکوفه» از سید حسین بن السید احمد البراقی الکوفی (م 1332) از آثار یک‌دست و منظمی است که نزدیک به یک صد سال پیش در باره تاریخ این شهر اسلامی نوشته شده است. اثر یاد شده در چاپ جدید با افزوده‌ها و استدراکات سید محمد صادق آل بحر العلوم (م 1399 ق) چاپ شده و اخیراً هم با تحقیق ماجد بن احمد العطیه به شکل بسیار زیبایی چاپ شده است.

این اثر پیش از این به فارسی هم در آمده که طبعاً ترجمه آن بر اساس چاپ‌های قدیمی است.
کتاب تاریخ کوفه در واقع یک تاریخ محلی به سبک آثار قدیمی است که روش‌های نوین هم در تألیف آن مورد توجه بوده است. تاریخ، جغرافیا و رجال و نیز آثار تاریخی آن از موضوعاتی است که مورد توجه مؤلف بوده است.

معرفی کتاب: تاریخ «آل سعود» و روابط آن با «آل یهود»

بررسی تاریخ آل‌سعود از برخی ارتباطات پنهانی سران این خاندان قدرتمند با یهودیان حکایت دارد. کتاب «تاریخ آل‌سعود» در دهه‌های هفتاد میلادی قرن گذشته توسط «ناصر السعید»، نویسنده سرشناس عربستانی به نوشته تحریر درآمد. وی به رغم اقامت خارج از عربستان سعودی، اما پس از چاپ و منتشر کردن این کتاب، با حمایت مالی مستقیم خاندان سلطنتی آل سعود، به دست مزدوران آل سعود ترور شد و جان باخت.
ناصر السعید در کتاب هزار و چهل صفحه‌ای خود، به بررسی جوانب گوناگون تک تک اعضای خاندان آل سعود از نظر فساد و انحرافات اخلاقی پرداخته و در کنار آن نیز با تحقیق و پژوهش کامل، تلاش کرده یهودی بودن این خاندان را اثبات کند.
ناگفته نماند زمان تألیف این کتاب به دلیل هم عصر بودن با دوران پادشاهی «ملک فهد بن عبدالعزیز»، نویسنده تلاش کرده بیشتر به آشکار کردن رسوایی‌های اخلاقی این پادشاه عربستانی بپردازد.
ناصر السعید، سی صفحه نخست کتاب خود را به بررسی شجره‌نامه خاندان «آل سعود» اختصاص داده و در پایان اثبات می کند که اصل این خاندان به یهودیان سرزمین حجاز و مدینه بازمی‌گردد.
السعید در ادامة کتاب خود چگونگی حمایت یهودیان از جنبش «محمد بن عبدالوهاب» را که به تأسیس «اندیشه وهابیت» منجر شد، شرح می دهد. وی سپس مراحل قرار گرفتن رهبری دینی در دست محمد بن عبدالوهاب و در کنار آن، واگذاری رهبری سیاسی عربستان سعودی به خاندان «آل سعود» که توسط یهودیان طراحی و به اجرا درآمد را توضیح می دهد.
نویسنده این کتاب که تلاش داشته هیچ بخشی از جوانب و اقدامات «آل سعود» را از قلم نیندازد، در ادامه به جنایت و قتل‌عام‌های این خاندان علیه قبایل عربستانی می‌پردازد و برای اثبات گفته خود از برخی تصاویر و عکس‌های تاریخی که گویای واقعیت امر بوده، استفاده می‌کند.
در ادامه این کتاب کمی نیز به ارتباط تنگاتنگ و عمیق خاندان سلطنتی عربستان سعودی با انگلیس‌ها در قرن گذشته میلادی پرداخته شده است.
ناصر السعید در کتاب خود همچنین به ارتباط نزدیک، اما محرمانه میان خاندان «آل سعود» با «بن گوریون» بنیانگذار رژیم اسرائیل پیش و پس از راه‌اندازی این رژیم اشاره کرده و بیان می‌کند: بن گوریون برای تأسیس رژیم مورد نظر خود، مورد حمایت مستقیم «آل سعود» قرار گرفت.
تصویری که روی جلد کتاب «تاریخ آل سعود» دیده می‌شود، عکس ملک فهد بن عبدالعزیز آل سعود، پادشاه سابق عربستان در جوانی را نشان می‌دهد که در کنار وی، یک زن روسپی قرار گرفته و ملک فهد با قرار دادن دست خود در برابر صورت، تلاش دارد تا چهره‌اش در تصویر مشخص نشود.
نویسنده بر بالای عکس نیز با هدف طعنه زدن به خاندان «آل سعود»، آیات 204 تا 207 سورة مبارکة بقره را با مضمون زیر نوشته است: از مردم کسانی در این دنیا هستند که سخنشان مورد پسند تو قرار می‌گیرد، اما خداوند بر آنچه در قلبشان است، شهادت می‌هد؛ اینها بدترین دشمنان هستند و چون از نزد تو دور شوند، کارشان فساد و فتنه است و می‌کوشند تا حاصل خلق را به باد فنا دهند و نسل بشر را قطع کنند و خداوند فساد مفسدان را دوست ندارد و اگر به آنان گفته شود تقوا پیشه کنید، غرور و خودپسندی آنان را به بدکاری برمی انگیزد تا نصیحت نشنوند، جهنم آنان را کفایت کند که بسیار آرامگاه بدی است.

٭ سرویس بین‌الملل «تابناک»، فؤاد پورعبادی

مأخذشناسی عربستان در عصر ظهور

سرزمین عربستان به علّت وجود دو شهر مقدس مکّه و مدینه دارای اهمیّت بسیاری بوده و هست و در واقعة شریف ظهور هم نقش مهمی را ایفا می‌کند. موضوعاتی مانند:‌ امنیّت شهر مکّه، عدم ورود سفیانی و دجّال به این شهر، ظهور آتشی در حجاز، مرگ عبدالله، خروج سفیانی و فجایع او در شهرهای مختلف به خصوص مدینه، خسف (فرو رفتن) لشکریان سفیانی در سرزمین بیداء (بین مکّه و مدینه)، خسف جزیرة العرب، آغاز واقعة شریف ظهور از کنار خانة خدا، اجتماع یاران امام در مکّه، بیعت جبرئیل با امام مهدی(ع) در این شهر، سخنان امام مهدی(ع) در کنار کعبه، اقدامات حضرت در مکّه و مدینه، کشته شدن نفس زکیّه بین رکن و مقام، کشته شدن نمایندگان امام در مکّه و... ما را بر آن داشت تا کتاب‌هایی را که این موضوعات را در خود جای داده‌اند، خدمتتان معرفی نماییم، ولی از آنجا که موضوعات متعدّد و بالتبع روایات هم مختلف و متعدّد بود و در صفحات پراکنده آمده بود قادر نبودیم که صفحات را به صورت مجزا برایتان مشخص کنیم و تنها به معرفی عناوین کتاب‌ها را حضورتان معرفی می‌کنیم.
1. امام زمان(ع) موعود پیامبران و امید بشریت، جواد شریعتی، اصفهان: خاتم‌الانبیاء، 1384، چ اوّل.
2. الامام المهدی(ع) المصلح العالمی المنتظَر، محمّد جواد طبسی، قم:‌ دارالهدی، 1384، چ اوّل.
3. الامام المهدی و الیوم الموعود، خلیل رزق، بیروت:‌ دارالولاء، 1422 ق، چ اوّل.
4. انقلاب مهدی(ع) از آغاز تا پایان: حوادث و رویدادهای قبل و بعد از ظهور، مهدی همّتی، قم: جام جوان، 1385، چ اوّل.
5. بر ستیغ آرمان‌ها: ترجمة جزء چهارم کتاب اعیان الشیعه، محسن امین، مترجم: مؤسسة طور، تهران: طور، 1364، چ اوّل.
6. البرهان فی علامات مهدی آخرالزّمان، متّقی هندی، قم: خیّام، 1399ق، چ اوّل.
7. بیان الائمّـة للوقائع الغریبـة و الاسرار العجیبـة، ج4، محمّد مهدی زین‌العابدین، قم: دارالغدیر، ‌1425ق، چ اوّل.
8. پیشگویی‌ها و آخرالزّمان: مجموعه مقالات، واحد پژوهش و تحقیق مؤسسة فرهنگی موعود(ع)، تهران: ‌موعود عصر(ع)، 1387، چ پنجم.
9. پیشگویی‌های پیشوایان در معجزات چهارده معصوم و معجزات مغیّبات قرآن مجید (به ضمیمة اخبار علائم ظهور با مقدمة اثبات ولایت مطلقة معصومین(ع))، احمد سیّاح، تهران، کتابفروشی اسلام، 1350،
چ اوّل.
10. تاریخ زندگانی حضرت مهدی(ع)، مهدی صادقی، تهران: تربت، 1380، چ اوّل.
11. تاریخ غیبت کبرا، محمّد صدر، مترجم:‌ حسن افتخارزاده، تهران:‌ نیک معارف، 1371، چ اوّل.
12. تحفة قدسی در علائم ظهور مهدی موعود(ع): ترجمة کتاب الغیبـة شیخ طوسی، مترجم: محمّد رازی، تهران: کتابفروشی اسلامیّه، 1350، چ اوّل.
13. جهان در آینده یا علائم ظهور حضرت مهدی(ع)، محمّد موسوی کاشانی، تهران: مؤلّف،‌ 1370، چ اوّل.
14. جیش الامام المهدی(ع) فی الکتاب و السنّـة، علی الحدادی، بیروت:‌ دار المحجّـ［ البیضاء، 2007م، چ اوّل.
15. خلاصه‌ای از مطالب دین اسلام در احوالات امام زمان(ع)، محمّد باقر نجفی یزدی، قم: عصر ظهور، 1380، چ اوّل.
16. 500 سؤال حول الامام المهدی(ع)، ماجد ناصر الزبیدی، بیروت: دارالمحجّـة البیضاء، 1425ق، چ اوّل.
17. رایات الهدی و الضّلال فی عصر الظّهور، مهدی فتلاوی، بیروت: دارالمحجّـة البیضاء، 1420ق، چ اوّل.
18. روزگار رهایی: ترجمة‌ یوم الخلاص ـ ج 1 و 2، کامل سلیمان، مترجم: علی اکبر مهدی پور، تهران: آفاق، 1371، چ دوم.
19. سال ظهور یا علائم حتمی قیام، حسین نجفی یزدی، قم: ناظرین، [بی‌تا]، چ اوّل.
20. سپیده‌دم ظهور ـ ج دوم: نابودی ستمگران، محمّد موسوی، قم: مشهور، 1384، چ اوّل.
21. سپیده‌دم ظهور ـ ج سوم: حکومت جهانی، محمّد موسوی، قم: مشهور، 1384، چ اوّل.
22. سفیانی از ظهور تا افول، نصرت‌الله آیتی، قم: ثانی عشر، 1384، چ اوّل.
23. شش ماه پایانی، مجتبی السّادة، مترجم: محمود مطهری‌نیا، موعود عصر(ع)، تهران، 1388، چ ششم. 
24. صحیح اشراط الساعـ［ و وصف لیوم البعث و اهوال یوم القیامـ［، مصطفی ابوالنصر شبلی، بیروت: مکتبـة السوادی للتوزیع، 1423 ق، چ دوم.
25. عدالت‌گستر جهان، حضرت مهدی صاحب‌الزّمان(ع)، محمّد علی کاظمینی بروجردی، تهران: مسجد نور، [بی‌تا]، چ اوّل.
26. العدّ التنازلی فی علائم ظهور المهدی(ع) آخر اوصیاء الرّسول المصطفی(ص)، عبّاس تبریزیان، تهران: سیّدالشهدا(ع)، 1383، چ اوّل.
27. عصر زندگی و چگونگی آیندة انسان و اسلام (پژوهشی در انقلاب جهانی مهدی(ع))، محمّد حکیمی، قم: بوستان کتاب، 1381، چ پنجم.
28. عصرظهور، علی کورانی، مترجم: عبّاس جلالی، تهران:‌ مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1371، چ دوم.
29. عقدالدّرر فی اخبار المنتظَر، یوسف بن یحیی بن علی بن عبدالعزیز مقدّس شافعی، بیروت:‌ دارالکتب العربی، 1418 ق، چ اوّل.
30. علائم الظهور حضرت امام زمان(ع)، علی موجودی، [بی‌جا]، [بی‌نا]، [بی‌تا]، چ اوّل.
31. علائم ظهور فی المستقبل المنظور، حسن نجفی، بیروت: مؤسسـة البلاغ، 1422 ق، چ اوّل.
32. علامات القیامـة الکبری من بعثـة النبی(ص) حتّی نزول عیسی(ع)، عبدالله حجاج، قاهره: مکتبـة التراث الاسلامی، 1407 ق، چ اوّل.
33. الفتن، ابی عبدالله نعیم بن حماد مروزی، بیروت: دارالفکر للطباعـة و النّشر و التوزیع،‌1424 ق، چ اوّل.
34. فتن فی عصر الظهور الشریف، عبدالحلیم الغزی، بیروت: مکتبـة الفردوس، 1424 ق، چ اوّل.
35. فرهنگ موعود(ع) (اعلام): مطالبی کوتاه و آموزنده راجع به زندگانی و القاب امام عصر(ع) قبل و بعد از قیام آن حضرت به صورت منظم طبق حروف فارسی، حسین کریمشاهی بیدگلی، قم: ناصر، 1377، چ اوّل.
36. فرهنگ‌نامة مهدویّت، خدامراد سلیمیان، تهران: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی(ع)، 1383، چ اوّل.
37. ما قبل نهایـة التاریخ ظهور المهدی المنتظَر(ع)، جعفر عتریسی، بیروت:‌ دارالمحجّـ［ البیضاء، 1423ق، چ اوّل.
38. مأتان و خمسون علامـ［ حتّی ظهور الامام المهدی(ع)، محمّدعلی طباطبایی حسینی، بیروت: مؤسسـة البلاغ، 1419 ق، چ اوّل.
39. مصلح حقیقی جهان، قطب عالم امکان، حضرت مهدی(ع)، محمّدتقی مقدّم، مشهد:‌ مقدّم، 1361، چ چهارم.
40. معجم احادیث الامام المهدی(ع)، الجزء الاوّل:‌ احادیث النبی(ص)، زیر نظر: علی کورانی، قم:‌ مؤسسـة المعارف الاسلامیة، 1411ق، چ اوّل.
41. معجم احادیث الامام المهدی، الجزء الثالث:‌ احادیث الائمّـة(ع)، زیر نظر: علی کورانی، قم: مؤسسـة المعارف الاسلامیـة، 1411ق، چ اوّل.
42. معجم الملاحم الفتن، الجزء الاوّل، الثانی، الثالث و الرابع، محمودبن سیّد مهدی موسوی ده‌‌سرخی، [بی‌جا]: مؤلّف، 1420ق، چ اوّل.
43. الملاحم و الفتن، ابن طاووس، مترجم: محمّد جواد نجفی، تهران: اسلامیه، [بی‌تا]، چ اوّل.
44. الممهدون للمهدی(ع) (دراسـة فی الخریطـة السیاسیـة لعصر الظهور)، علی کورانی، قم:‌ مکتب الاعلام الاسلامی، 1405ق، چ اوّل.
45. منتظَر تاریخ: ترجمة تذکرة المهدی(ع)، علاءالدّین مدرس، مترجم: محمّد علی مدرس مطلق، تهران: مفید، 1370، چ اوّل.
46. موعود امم، عبّاس شیخ الرئیس کرمانی، قم:‌ عصر ظهور، 1383، چ اوّل.
47. موعود نامه: فرهنگ الفبایی مهدویّت (دربارة حضرت مهدی(ع)، غیبت، انتظار، ظهور)، مجتبی تونه‌ای، قم: مشهور، 1383، چ اوّل.
48. مهدی(ع) آخرین سفیر انقلاب، ذبیح‌الله محسنی کبیر، تهران: دانشوران، 1376، چ اوّل.
49. مهدی(ع) معجزة جاودان، محمّد حسین طسوجی، قم: لاهیجی، 1382 ق، چ اوّل.
50. مهدی منتظر(ع)، محمّد جواد خراسانی، قم:‌ بنیاد پژوهش‌های علمی فرهنگی نورالاصفیاء، 1381،
چ اوّل.
51. مهدی موعود(ع): ترجمة جلد سیزدهم بحارالانوار، محمّد باقر مجلسی، مترجم:‌ علی دوانی، تهران: دارالکتب الاسلامیـ［، 1380 ق، چ چهاردهم.
52. مه عاشق کش: حضرت مهدی(ع) در آیینة پرسش و پاسخ، علی دژاکام، تهران:‌ معارف، 1383، چ اوّل.
53. نشانه‌های آخرالزّمان، عبّاس گورتانی اصفهانی، تهران، حروفیه، 1378، چ اوّل.
54. نشانه‌های ظهور امام زمان(ع)، عطیه صادق کوهستانی، قم:‌ نسیم حیات، 1386، چ اوّل.
55. نشانه‌های ظهور، بحثی پیرامون علائم حتمیة ظهور حضرت حجّت(ع)، علی اصغر سادات مدنی، تهران:‌ منیر، 1381، چ پنجم.
56. نگرشی بر اخبار و علائم ظهورحضرت مهدی(ع)، علی اکبر عارف، قم:‌ دارالنّور، 1381، چ اوّل.
57. نگین آفرینش، پژوهشی در زندگی حضرت ولیّ‌عصر(ع)، محمّد امین بالادستیان؛ محمّد مهدی حائری پور؛ مهدی یوسفیان، تهران:‌ بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(ع)، 1383، چ اوّل.
58. نوائب الدّهور فی علائم الظهور، ج اوّل،‌ دوم و سوم، حسن میرجهانی طباطبایی، تهران: کتابخانة صدر، 1369، چ دوم.
59. نورالانوار، علی اصغر بروجردی، تهران: چاپخانة برادران کتابچی، 1347، چ اوّل.
60. النّهایـة فی الفتن و الملاحم، الجزء الاوّل، اسماعیل بن کثیر القرشی الدّمشقی، بیروت: دارالمعرفـ［، 1420ق، چ دوم.
61. الوعد الموعود، علی محمّد الموسوی، قم: مؤلّف، 1425ق، چ اوّل.
62. وقت ظهور نزدیک است، غلامعلی صفایی بوشهری، بوشهر: موعود اسلام، 1383، چ اوّل.
63. وقت ظهور و علامات ظهور و تاریخچة مسجد جمکران و اعمال آن، محمّد باقر نجفی یزدی، قم: مکتب اهل بیت(ع)؛ ناظرین، 1381، چ اوّل.
64. یوسف زهرا(س) یا مهدی صاحب‌الزّمان(ع)، ابوطالب احسانی، قم: دارالکتب، 1381، چ اوّل.


مرضیه بیات

معرفی کتاب (جنبش زیدیه در ایران)

جنبش زیدیه در ایران (شامل فعالیّت‌های فکری و سیاسی علویان زیدی در ایران)
نویسنده: عبدالرفیع حقیقت (رفیع)
ناشر:‌ انتشارات فلسفه
تاریخ و محلّ نشر: 1363، تهران
تعداد صفحات: 219 صفحه

این کتاب حاوی حق‌جویی‌ها، حق‌گویی‌ها و مبارزه‌طلبی‌های ایرانیان و علویان است و اقدامات و فعالیّت‌های سرّی و زیرزمینی بی‌وقفه دامنه‌دار علویان و ایرانیان ضدّ عمّال عباسی در ایران به ویژه در نقاط کوهستانی شمال و شمال شرق ایران در قرن‌های نخستین اسلامی که درخور توجّه و تعمّق تاریخی بوده را به تفصیل در این کتاب مورد تحقیق قرار گرفته است.

همان‌طورکه از نام کتاب هم استفاده می‌شود این کتاب هم به فعالیّت‌های فکری و آرا و عقاید شیعیان زیدیه از جمله مفهوم امامت، ‌امام، خلافت، بازگشت امام موعود،a قدر و آزادی عمل انسان،‌ بداء و عصمت پیشوایان پرداخته است. در بخش دیگر هم به فعالیّت‌های سیاسی علویان زیدی و قیام‌های متعدد آنها از جمله قیام زیدبن علی و فرزندش یحیی بن زید، داعی کبیر (حسن بن زیدی علوی)، ناصر کبیر و ... اشاره کرده است. این قیام‌ها از قرن دوم هجری آغاز شده و تا زمان حکومت صفویان (که شیعیان زیدی ایران کم‌کم همه شیعة اثناعشری شدند) ادامه دارد.

نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت(ع)

نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت(ع)
نویسنده: اصغر منتظر القائم
ناشر: بوستان کتاب قم
تاریخ نشر: 1380
تعداد صفحات: 404 صفحه

محدودة کلّی این کتاب از زمینه‌های موضوع آغاز می‌گردد. فصل اوّل، تحت عنوان «یمن در گسترة تاریخ پیش از اسلام» به روشن کردن جایگاه قبایل یمنی در حکومت‌های پیش از اسلام و عظمت باستانی یمن اختصاص دارد. فصل دوم، به بررسی و شناسایی قبایل یمنی، انساب، موقعیّت‌یابی، روابط آنان با یکدیگر و اسلام در بین قبایل یمنی می‌پردازد. فصل سوم، تحت عنوان «شکل‌گیری تشیّع و نقش یاران رسول خدا(ص) در آن» تلقیِ خود را از شیعه بیان می‌کند و از زمینه‌ها و عوامل شکل‌گیری آن و هواداری و حمایت یمنی‌ها از خاندان رسول‌الله(ص) در مناطق مختلف و تأثیر آنان در شکل‌گیری آغازین تشیّع سخن می‌گوید. فصل چهارم، به نام «نقش قبایل یمنی در ارتداد و فتوح اسلامی» می‌باشد و به دلیل به دلیل بازتاب ردّه و فتوح در نوع نگرش و تفکّر اسلامی اعراب و مسلمانان، تأثیر یمنی‌ها را در این دو حادثة مهم بررسی شده است. مهاجرت قبایل یمنی به عراق و شام و شکل‌گیری تدریجی دو جبهة شام و عراق در برابر یکدیگر و حضور یمنی‌ها در کوفه (پایگاه تشیّع) و نقش آنان در حوادث این شهر از مباحث این فصل می‌باشد. فصل پنجم، به نام «نقش قبایل یمنی در قیام بر ضدّ عثمان» نام‌گذاری شده و از اثرگذاری یمنی‌ها در حرکت‌های مخالف عثمان و حمایت‌های آنان از علی(ع) سخن می‌راند. فصل ششم، تحت عنوان «یمنی‌ها در روزگار خلافت امیر مؤمنان علی(ع) و شکوفایی تشیّع» می‌باشد. روزگار خلافت علی(ع) میدان بروز و ظهور تشیّع است و نوع همکاری و حمایت و مخالفت یمنی‌ها در جنگ و تشکیلات اداری وی به خوبی نگرش و گروش آنان را نسبت به تشیّع بر ما معلوم می‌دارد. فصل هفتم‌، به نام «یمنی‌ها و تشیّع در سال‌های 41-67 هجری» نامیده شده است. در این فصل به بررسی تأثیر یمنی‌ها در خلافت حسن بن علی(ع) مبارزات یمنی‌های شیعه با معاویه، نقش آنان در قیام‌های مسلم بن عقیل در کوفه، قیام امام حسین(ع)، توّابین و مختار و بازتاب آن می‌پردازد.