زن و شوهری که برای گرفتن سرپرستی یک نوزاد به
پرورشگاه رفته بودند، خیلی خوشحال و با کمال رضایت، دختر بچه ی ناز و
معصومی را در آغوش گرفتند و بوسیدند. در میان تمام آن خنده ها و هیجان
ناشی از داشتن یک فرزند، ناگهان چشم زن به سمت در خیره ماند و لبخندش آرام
آرام
محو شد و جای خود را با ناراحتی غریبی عوض کرد. تصویر بعد، کودکان
پشت آن در را نشان می داد که با حسرت و التماس، به زن و مردی نگاه می
کردند که می توانستند پدر و مادر آنها باشند...
همیشه و همه جا، بخشی از جمعیت جوامع را کودکانی
تشکیل می دهند که به آنها «یتیم» می گوییم. کودکانی که از داشتن پدر یا
مادر یا هر دو محروم اند و بیشتر مواقع هم فاقد سرپرست هستند. این روزها
دغدغه های زندگی ما آنقدر زیاد شده است که گاه سالها می گذرد و حتی فکر
اینکه در همین نزدیکیها، کودکانی زندگی می کنند که تشنه ی کمکهای ما هستند
هم به ذهنمان نمی رسد. چه بخواهیم و چه نخواهیم، این کودکان در شهر ما
هستند و هرچقدر هم، یتیم خانه های مجهز در اختیارشان باشد، کمبود خانه ای
با خانواده را در زندگی شان حس می کنند.
چه کاری از ما ساخته است؟در
بین نیازمندان، یتیمان بیش از دیگر مددجویان مورد توجه خداوند هستند و
بارها در قرآن، به آنها توصیه شده است و نیکی به آنها را هم ردیف با نیکی
به پدر و مادر آورده است: «و به یاد آورید زمانی را که از بنی اسرائیل
پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را نپرستید و نسبت به پدر و مادر و
نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکی کنید.»(1) نیکی و کمک کردن، مصداقهای
مختلفی دارد و هرکس با توجه به شرایط خاص خودش، می تواند راه خاصی را پیش
بگیرد. فقط یک نکته وجود دارد و آن اینکه کاری که می کنیم، در هر حال
مفیدترین و بهترین کار برای کودک باشد، نه اینکه طبق مصلحت خودمان پیش
برویم. «از تو درباره ی یتیمان می پرسند، بگو اصلاح امور آنان –به گونه ای
که برایشان سودمند باشد –نیکی است.»(2) و «به مال یتیم –جز به بهترین وجهی
که برای او سودآورتر است –نزدیک نشوید.»(3)
یک نکته را قبل از
برخورد با این کودکان به یاد داشته باشیم و آن هم اینکه هرگز ترحم را
جایگزین محبت نکنیم. نه اینکه حس ترحم داشتن، بد باشد، بلکه به این خاطر که
ترحم به دیگران، نوعی احساس تحقیر به آنها می دهد و معمولا ما آدمها، از
اینکه کسی به ما ترحم کند، خوشمان نمی آید.
برخی مصادیق کمک کردن:
ساده ترین راه!
اولین راهی که به ذهن هرکدام از ما می رسد، کمکهای مالی است. حتی خود
کمکهای مالی هم مصادیق مختلفی دارد؛ مثلا اینکه به مراکز نگهداری کودکان بی
سرپرست، کمکهای مالی کنیم. یا اینکه در ساخت این مراکز یا تجهیز آنها کمک
کنیم. گاهی هم خانواده هایی که فرزند یتیم دارند را شناسایی می کنیم و به
آنها کمک می کنیم.
برخی مواقع هم، افراد خیری هستند که امور تحصیلی،
اشتغال یا ازدواج این بچه ها را می پذیرند و به قولی سرپرست مالی آنها می
شوند. کمک مالی به هر شکلی که باشد، پاداش خیلی بزرگی دارد و بزرگان دین
ما، به آن توصیه کرده اند. پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله) می فرمایند:
«ای علی! هرکس با مال خود نیازهای یتیمی را برآورد تا او بی نیاز شود،
البته بهشت بر او واجب می شود.» (4) و نیز «هرکس سه یتیم را سرپرستی کند،
مانند کسی است که شبها را عبادت کند و روزها را روزه بگیرد و مانند کسی است
که هر روز شمشیرش را در راه خدا از نیام بکشد و من و او همانند دو برادر
در بهشت هستیم...»(5)
محبت، بالاترین خدمت. شاید
شما هم با ما هم عقیده باشید که کودکان بی سرپرست، بیش از هر چیزی، نیازمند
یک آغوش گرم و یک نوازش خالصانه هستند. نیاز به مهر مادری و محبت پدری که
نیازهای عاطفی شان را برطرف کند و به رشد احساسی آنها کمک کند. شاید به
همین خاطر باشد که خداوند، به عزت و جلال خود سوگند خورده است که کسی که
یتیمی را از گریه و ناراحتی آرام کند، بهشت را بر او واجب می سازد.(6)
پیامبر اکرم (ص) هم می فرمایند: «ای علی! هر کس از روی رحمت دستش را بر سر
یتیمی بکشد، خدای عزیز در برابر هر تار مویش در قیامت، نوری به وی عطا می
کند.» (7)
شاید کمی سخت باشد که بخواهیم خلأهای عاطفی این بچه ها را
پر کنیم، اما شاید همان راههای کوچکی که گاه به ذهنمان می رسد، امیدی را
در دل این کودکان زنده کند که آینده شان را تغییر دهد. مثلا اینکه گاهی به
دیدارشان برویم و چند ساعتی را با آنها وقت بگذرانیم. هدیه های کوچکی بخریم
و به کودکان یتیمی که در بین اطرافیانمان می شناسیم بدهیم، و هر کاری که
شاید به ذهن ما نرسد، اما قدم مثبت و بزرگی باشد.
سخت ترین تصمیم...
کار سختی است که بخواهیم تصمیم بگیریم بچه ای که نه می شناسیم و نه از
خودمان است را، مثل فرزندمان بدانیم و بخواهیم برایش پدر یا مادر بشویم.
اینکه کسی را مثل بچه ی خودمان دوست داشته باشیم و عدالت را رعایت کنیم،
شاید در نگاهاول سخت باشد، اما زمان عمل که برسد، شاید خیلی از ما آن را
غیر ممکن بدانیم. ولی تأکید فراوانی که دین ما به این موضوع دارد و همچنین
نیاز شدید این کودکان به یک خانواده، شدت اهمیت این مسئله را نشان می دهد.
«هر کس یتیمی را به خانواده ی مسلمانی ضمیمه کند تا بی نیاز گردد، البته
بهشت بر او واجب است.»(8) درست است که کمک مالی خیلی سودمند است و محبتهای
گاه و بی گاه برخی افراد، دل این بچه ها را شاد می کند، ولی هرگز جای خالی
خانواده را برایشان پر نخواهد کرد.
پی نوشت:
1. بقره، آیه 83.
2. بقره، آیه 220.
3. انعام، آیه 152؛ اسراء، آیه 34.
4. الفقیه، ج 4، ص 372.
5. کنز العمال، ج 15، ص 177.
6. ثواب الاعمال، ص 200.
7. الفقیه، ج 4، ص 372.
8. پیامبر اکرم (ص)؛ مشکاة الانوار، ج 1، ص 167.
منبع
تمام احادیث: کتاب فاتیح الحیاة، آیت الله جوادی آملی، مرکز نشر اسراء،
بهار 1391، چاپ 12، بخش دوم، فصل ششم، صفحات 399 الی 407.
